Helaas kan er nog al te vaak over misdiagnose gesproken worden door professionals, voornamelijk door een gebrek aan kennis rond hoogbegaafdheid of een schrale testing. De reden hiervoor is de overlap in kenmerken tussen ASS (autisme spectrum stoornis), AD(H)D en hoogbegaafdheid, omdat de symptomen op het eerste gezicht veel op elkaar kunnen lijken. Dit heeft te maken met zowel de complexiteit van deze profielen als de manier waarop diagnoses worden gesteld.
Diagnostische systemen richten zich namelijk op tekorten of stoornissen, terwijl hoogbegaafdheid geen stoornis is, maar een eigenschap. Dit kan leiden tot een focus op wat er "mis" is, in plaats van een breder beeld te schetsen.
Hoogbegaafdheid kan enkel worden vastgesteld door rekening te houden met alle aspecten van dit kader, al dan niet in combinatie met een IQ test (130 of meer). Het is cruciaal om een brede kijk te hebben op gedrag, intellect en omgevingsfactoren om te voorkomen dat kinderen of volwassenen onterecht gediagnosticeerd worden. Een holistische benadering, met aandacht voor zowel sterke punten als uitdagingen, helpt om passende ondersteuning te bieden.

Lees ook wat hoogbegaafdheid eigenlijk inhoudt.

Waarom wordt hoogbegaafdheid vaak verward met ASS en AD(H)D?

  • Overlapping in gedrag en kenmerken: 
    de voornaamste op een rij:
    • Autisme Spectrum Stoornis:
      • sterke focus op interesses
      • moeite met sociale interacties
      • overgevoeligheid voor prikkels
    • ADHD:
      • impulsiviteit, snel afgeleid
      • moeite met stilzitten en focussen
      • sterk creatieve en chaotische denkprocessen
    • hoogbegaafdheid:
      • intense concentratie op interessegebieden
      • moeite met aansluiting vinden bij leeftijdsgenoten
      • overgevoeligheid (zie Dabrowski's overexcitabilities)
      • steeds op zoek naar uitdaging en voeding
      • sterke creativiteit
  • Waarom verwarring dan ontstaat?
    • Een hoogbegaafde persoon met een sterke focus op een bepaald onderwerp kan overkomen als star en vasthoudend (ASS) of hyperactief (ADHD).
    • Sociale isolatie bij hoogbegaafden o.w.v. overgevoeligheid, geen aansluiting vinden of onbegrepen gevoeld, wordt soms geïnterpreteerd als moeite met sociale vaardigheden (ASS).
    • Hoogbegaafde kinderen die zich vervelen in de klas kunnen druk, impulsief of afgeleid lijken, wat vaak doet denken aan ADHD.
    • Als een hoogbegaafd kind diep nadenkt of zich terugtrekt, kan dit verward worden met sociale teruggetrokkenheid, een kenmerk van ASS.
    • Hoogbegaafden zijn vaak zintuiglijk, emotioneel of intellectueel gevoelig, ook hypersensitiviteit genoemd. Wat doet denken aan overgevoeligheid voor prikkels bij ASS en ADHD.

Gevolgen van een misdiagnose:

  • onjuiste aanpak: een kind dat ten onrechte gediagnosticeerd wordt met bijvoorbeeld ADHD kan o.a. medicatie krijgen die niet nodig is, terwijl het probleem eigenlijk intellectuele onderprikkeling is.
  • verlies van talent: als een hoogbegaafd kind niet wordt herkend, krijgt hij/zij niet de juiste stimulatie en ondersteuning om zich te ontwikkelen.
  • stigmatisering: een onterechte diagnose kan het zelfbeeld en de eigenwaarde van een persoon negatief beïnvloeden.

Hoe misdiagnose voorkomen?

  • breder onderzoek: diagnose moet niet alleen focussen op symptomen, maar ook op context, interesses, motivatie, en cognitief profiel.
  • kennis over hoogbegaafdheid vergroten: professionals moeten meer leren over hoe hoogbegaafdheid zich uit, zodat ze dit kunnen onderscheiden van stoornissen en zodat bepaalde problemen die zich wel voordoen tijdig en op de correcte manier kunnen aangepakt worden. 
  • multidisciplinair team: betrek psychologen, pedagogen en specialisten in hoogbegaafdheid bij het diagnostische proces.
  • luisteren naar ouders en leerkrachten: zij zien het gedrag van het kind in verschillende contexten en kunnen waardevolle informatie bieden.
  • observatie van het kind in diverse omgevingen: gedrag thuis, op school en tijdens vrije tijd kan sterk variëren en belangrijke aanwijzingen geven.

 

Dubbele diagnose (twice exceptional, dubbel bijzonder):

    Hoogbegaafdheid kan samen voorkomen met ASS of ADHD, wat het moeilijker maakt om te bepalen wat de oorzaak is van bepaald gedrag. Sommige kenmerken versterken elkaar soms, waardoor de diagnose nog complexer wordt.